Wat is vruchtgebruik?
Voordat we ingaan op uitgesteld vruchtgebruik, is het belangrijk om het concept van vruchtgebruik zelf te begrijpen.
De volle eigendom van een goed – zoals een woning of een beleggingsportefeuille – kan worden opgesplitst in twee delen: de blote eigendom en het vruchtgebruik. Deze opsplitsing komt regelmatig voor bij een overlijden.
Wanneer één van de partners overlijdt, erft de langstlevende partner meestal het vruchtgebruik op het vermogen van de overledene, terwijl de kinderen de blote eigendom krijgen. In de praktijk betekent dit dat de kinderen juridisch eigenaar worden, maar dat de langstlevende partner de vruchten van het vermogen mag blijven plukken.
Bij vastgoed mag de langstlevende het pand zelf bewonen of de huurinkomsten innen. Bij een spaar- of beleggingsportefeuille mag hij of zij de interesten en dividenden ontvangen. Pas wanneer de langstlevende partner overlijdt, dooft het vruchtgebruik uit en krijgen de kinderen het goed in volle eigendom.
Wanneer ontstaat uitgesteld vruchtgebruik?
Uitgesteld vruchtgebruik is een zeldzaam maar belangrijk fenomeen. Het ontstaat in een specifieke situatie waarbij vier partijen betrokken zijn en drie overlijdens in een bepaalde volgorde plaatsvinden.
Een praktijkvoorbeeld
Laten we dit verduidelijken met een concreet voorbeeld:
Paul en Rita zijn getrouwd zonder huwelijkscontract en hebben een zoon Tom, die op zijn beurt getrouwd is met Sarah.
Eerste overlijden: Wanneer Paul sterft, erft zoon Tom de blote eigendom op Pauls nalatenschap. Rita, als langstlevende echtgenote, erft het vruchtgebruik.
Tweede overlijden: Jaren later sterft zoon Tom. Op dat moment erft zijn echtgenote Sarah het vruchtgebruik op het stukje blote eigendom dat Tom van zijn vader Paul had geërfd. Dit noemen we uitgesteld vruchtgebruik. Sarah heeft dit vruchtgebruik nog niet in handen, omdat schoonmoeder Rita nog leeft en zij de actuele vruchtgebruiker blijft.
Derde overlijden: Wanneer later ook Rita overlijdt, wordt Sarahs uitgestelde vruchtgebruik actueel. Op dat moment moet Sarah een aangifte van nalatenschap doen, want ook op vruchtgebruik is erfbelasting verschuldigd.
De fiscale valkuilen
Hoewel uitgesteld vruchtgebruik niet vaak voorkomt, kan het aanzienlijke fiscale gevolgen hebben. Het grote risico is dat erfgenamen zich niet bewust zijn van hun uitgestelde vruchtgebruik, vooral wanneer er veel jaren zijn verstreken sinds de oorspronkelijke erfenis.
Een kostbare vergissing
In de praktijk zien we regelmatig dat mensen zich niet bewust zijn van hun uitgesteld vruchtgebruik. Dit kan vooral gebeuren wanneer er veel tijd is verstreken tussen de verschillende overlijdens, of wanneer het om buitenlands vastgoed gaat.
Een veelvoorkomend scenario: iemand erft een uitgesteld vruchtgebruik op een vakantiewoning in het buitenland, maar realiseert zich dit niet omdat er tientallen jaren zijn verstreken. Wanneer de actuele vruchtgebruiker overlijdt, wordt geen aangifte van nalatenschap gedaan.
De gevolgen kunnen zwaar zijn: niet alleen moet de verschuldigde erfbelasting alsnog betalen worden, daarbovenop kan de Vlaamse Belastingdienst een boete opleggen omdat er geen spontane aangifte is gebeurd. Zelfs wanneer er nooit inkomsten uit het goed zijn genoten, blijft de erfbelasting verschuldigd.
Gevolgen bij verkoop van het goed
Een ander belangrijk aandachtspunt is wat er gebeurt wanneer een pand waarop een uitgesteld vruchtgebruik rust, verkocht wordt.
De uitgestelde vruchtgebruiker wordt mee betrokken bij de verkoop en zal ook een deel van de opbrengst ontvangen. In ons voorbeeld betekent dit: wanneer het pand verkocht wordt waarvan Rita het vruchtgebruik heeft en Sarah het uitgesteld vruchtgebruik, moet Sarahs naam mee op de verkoopovereenkomst staan. Zij zal dus ook delen in de verkoopopbrengst.
Dit kan tot verrassende situaties leiden waarbij mensen plots betrokken worden bij de verkoop van een goed waarvan ze zich nauwelijks bewust waren dat ze er rechten op hadden.
Hoe wordt de waarde van vruchtgebruik bepaald?
Voor het bepalen van de waarde van vruchtgebruik bestaan er wettelijke omzettingstabellen. Deze tabellen houden onder meer rekening met de leeftijd van de vruchtgebruiker op het moment van de omzetting: hoe ouder iemand is, hoe minder het vruchtgebruik nog waard is.
Interessant detail: er zijn aparte tabellen voor mannen en vrouwen, omdat vrouwen gemiddeld langer leven.
Het belang van deskundig advies
Uitgesteld vruchtgebruik is complex en kan verstrekkende financiële gevolgen hebben. Bij TaxCalCul begrijpen we dat erfeniskwesties niet alleen juridisch en fiscaal uitdagend zijn, maar ook emotioneel belastend kunnen zijn.
Met onze ruim 40 jaar ervaring in boekhouding, accountancy en vennootschapsrecht begeleiden we ondernemers en particulieren in de regio Antwerpen en Waasland door deze complexe materie. We denken proactief mee en zorgen ervoor dat u geen onaangename fiscale verrassingen te wachten staan.
Onze aanbeveling
Heeft u te maken met een erfenis waarbij meerdere generaties betrokken zijn? Neem dan tijdig contact op met ons team van experts. We analyseren uw situatie, wijzen u op mogelijke valkuilen en zorgen ervoor dat alle fiscale verplichtingen correct worden nagekomen.
Want hoewel uitgesteld vruchtgebruik zeldzaam is, is het beter om voorbereid te zijn dan achteraf met hoge boetes en onverwachte belastingen geconfronteerd te worden.
Heeft u vragen over erfenissen, vruchtgebruik of andere fiscale aangelegenheden? Contacteer TaxCalCul voor deskundig advies op maat.
